Ga naar de inhoud

De 25 dorpen

Borger-Odoorn telt 25 dorpen. Het kleinste dorp heeft ruim dertig inwoners en het grootste rond vijfduizend.
De dorpen zijn globaal te verdelen in drie soorten: de esdorpen op eeuwenoude zandgronden, veenkoloniale dorpen, ontstaan na ontginning van het hoogveen en de jongere ontginningsdorpen.

Dorpen uitgelicht

Klik in het kaartje op een dorp voor meer informatie.

Dorpen Drouwen 1e Exloërmond Exloo Drouwernerveen Drouwenermond Nieuw-Buinen Bronnegerveen Bronneger Buinerveen Buinen Borger Westdorp Ellertshaar Ees Eesergroen Odoornerveen 2e Exloërmond Exloërveen Odoorn Klijndijk Valthe Valthermond 2e Valthermond Zandberg Eeserveen

Esdorpen

In de Nieuwe Steentijd - ruim vijfduizend jaar geleden - vestigden de eerste landbouwers zich op het hoger gelegen westelijk zandgedeelte van de gemeente. Ze behoorden tot de trechterbekercultuur en lieten talloze sporen na. Ze begroeven hun doden in hunebedden samen met gebruiksvoorwerpen als aardewerken trechterbekers en werktuigen. De esdorpen op de Hondsrug ontstonden in en na de vroege middeleeuwen. Deze dorpen hadden één of meer gemeenschappelijke essen. De agrarische gemeenschappen verbouwden hun voedsel op de essen en hielden hun schapen op de heidevelden. De scheiding tussen de individuele akkers was eenvoudig: een greppel en wat zwerfkeien. De es zelf werd omringd door een ondoordringbare houtwal van (doorn)struiken. Zware landhekken blokkeerden de ingangen om vee en wild buiten te houden. 

Veenkoloniale dorpen

Het oostelijk deel van de gemeente was oorspronkelijk een uitgestrekt hoogveenmoeras. De veenmoerassen werden voor een groot deel ontwaterd. Het hoogveen werd afgegraven, verwerkt tot turf en via kanalen afgevoerd. Wat overbleef waren de dalgronden, later omgevormd tot vruchtbare landbouwgrond. Rond 1700 tot ongeveer 1800 ontstonden hier de veenkoloniale dorpen. De veenarbeiders woonden meestal in eenvoudige plaggenhutten op het veen. Na de ontginning van het veen werden aan de kanalen statige boerderijen gebouwd. In veel dorpen zijn de gegraven diepen nu voor een deel gedempt en vervangen door fietspaden en verbrede wegen. Lintbebouwing hoort echt bij een veenkoloniaal dorp. Verder van de kanalen is er nu ook nieuwbouw.

Ontginningsdorpen

De ontginning van wat er toen nog over was aan woeste grond, gebeurde nog later. De ontginningsdorpen zijn de jongste dorpen in de gemeente. Ze ontstonden na de ontginning van de Eeser- en Odoornervenen. Dit veengebied is veel kleiner dan de venen ten oosten van de Hondsrug. Het werd ontgonnen na de aanleg van het Oranjekanaal dat vanuit Smilde richting Emmen loopt. Ook in het dal van de Hunze, ten oosten van de Hondsrug, liggen enkele vrij jonge ontginningsdorpen. Zandberg is zo’n dorp met een heel eigen ontstaansgeschiedenis.